พระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540
โดย นายอดิศักดิ์ อาจดี นางสาวนลินี หงษ์จันอัด นางสาวปนิดา ศรีคำเวียง นางสาวสิริยากร กิจสีสุข
บทความ เรื่อง พระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 โดยนักศึกษาสาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ รายวิชาเตรียมฝึกประสบการณ์วิชาชีพทางรัฐประศาสนศาสตร์ ุ
เหตุผลในการประกาศใช้พระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 คือ การส่งเสริมระบอบประชาธิปไตย โดยให้ประชาชนมีโอกาสเข้าถึงข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับการดำเนินงานต่างๆ ของรัฐ เพื่อให้ประชาชนสามารถแสดงความคิดเห็นและใช้สิทธิทางการเมืองได้อย่างถูกต้องและตรงตามข้อเท็จจริง ซึ่งช่วยให้รัฐบาลเป็นรัฐบาลของประชาชนมากยิ่งขึ้น นอกจากนี้ยังมีการกำหนดสิทธิของประชาชนในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของราชการ พร้อมทั้งมีข้อยกเว้นที่ชัดเจนในการเปิดเผยข้อมูลที่อาจทำให้เกิดความเสียหายต่อประเทศชาติหรือประโยชน์ของเอกชน โดยการคุ้มครองสิทธิส่วนบุคคลที่เกี่ยวข้องกับข้อมูลข่าวสารของราชการไปพร้อมกัน.
กฎหมายนี้ส่งผลกระทบต่อการเข้าถึงข้อมูลของรัฐของประชาชนชาวไทยอย่างไร
พระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 มีเจตนารมณ์เพื่อส่งเสริมสิทธิของประชาชนในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของราชการอย่างกว้างขวาง โดยกำหนดให้การเปิดเผยข้อมูลเป็นหลัก พร้อมกับข้อยกเว้นที่จำกัดเฉพาะข้อมูลที่อาจทำให้เกิดความเสียหายต่อประเทศชาติหรือเอกชน ข้อมูลข่าวสารที่สำคัญจะต้องเปิดเผยและสามารถเข้าตรวจดูได้ รวมทั้งการคุ้มครองสิทธิส่วนบุคคล และการจัดให้ประชาชนสามารถขอข้อมูลข่าวสารอื่น ๆ ได้ตามสมควร กฎหมายนี้มุ่งเสริมสร้างระบอบประชาธิปไตยและการปกป้องสิทธิของประชาชนในการรู้ข้อมูลที่มีผลกระทบต่อสิทธิหน้าที่ของตน.
มาตรา 7 กำหนดให้หน่วยงานรัฐต้องทำอะไรบ้าง?
มาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 กำหนดให้หน่วยงานของรัฐต้องลงพิมพ์ข้อมูลข่าวสารสำคัญ เช่น โครงสร้างองค์กร อำนาจหน้าที่ วิธีการดำเนินงาน สถานที่ติดต่อ ข้อบังคับและมติ คณะรัฐมนตรี รวมถึงข้อมูลที่คณะกรรมการกำหนดลงในราชกิจจานุเบกษา และต้องจัดให้มีข้อมูลดังกล่าวเผยแพร่หรือจำหน่ายที่หน่วยงานของรัฐ หากข้อมูลใดได้เผยแพร่แล้ว และมีการอ้างอิงในราชกิจจานุเบกษา ถือว่าเป็นการปฏิบัติตามกฎหมาย.
“ข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคล” หมายความว่าอย่างไร?
“ข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคล” ตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 หมายถึง ข้อมูลที่เกี่ยวกับสิ่งเฉพาะตัวของบุคคล เช่น การศึกษา ฐานะการเงิน ประวัติสุขภาพ อาชญากรรม และการทำงาน ซึ่งต้องสามารถระบุบุคคลได้ด้วยชื่อ เลขหมาย รหัส หรือสิ่งบ่งชี้อื่น เช่น ลายนิ้วมือ หรือรูปถ่าย รวมถึงข้อมูลของผู้ที่ถึงแก่กรรมแล้ว.
คณะกรรมการข้อมูลข่าวสารมีหน้าที่อะไร?
คณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการมีอำนาจหน้าที่ดังนี้:
- สอดส่องดูแลและให้คำแนะนำเกี่ยวกับการปฏิบัติตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ
- ให้คำปรึกษาแก่หน่วยงานของรัฐเกี่ยวกับการปฏิบัติตามพระราชบัญญัติ
- เสนอแนะในการตราพระราชกฤษฎีกา กฎกระทรวง หรือระเบียบของคณะรัฐมนตรี
- พิจารณาและให้ความเห็นเกี่ยวกับเรื่องร้องเรียนตามมาตรา 13 เช่น กรณีที่หน่วยงานของรัฐไม่เปิดเผยข้อมูลตามกฎหมาย
- จัดทำรายงานการปฏิบัติตามพระราชบัญญัติเสนอต่อคณะรัฐมนตรีอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
- ปฏิบัติหน้าที่อื่นตามที่กำหนดในพระราชบัญญัติ และตามคำมอบหมายจากคณะรัฐมนตรีหรือนายกรัฐมนตรี
นอกจากนี้ คณะกรรมการสามารถเรียกบุคคลมาให้ข้อมูล ส่งเอกสาร หรือพยานหลักฐาน และมีอำนาจในการตรวจสอบข้อมูลข่าวสารที่หน่วยงานของรัฐปฏิเสธการเปิดเผย.
ใครเป็นผู้รักษาการตามพระราชบัญญัตินี้?
ตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 (แก้ไขเพิ่มเติม), นายกรัฐมนตรีเป็นผู้รักษาการตามพระราชบัญญัตินี้และมีอำนาจในการออกกฎกระทรวงเพื่อปฏิบัติตามกฎหมาย ซึ่งจะมีผลบังคับใช้เมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษา คณะรัฐมนตรีจะเป็นผู้แต่งตั้งคณะกรรมการข้อมูลข่าวสารของราชการ โดยประกอบด้วยรัฐมนตรีที่นายกรัฐมนตรีมอบหมายเป็นประธาน และสมาชิกจากหน่วยงานภาครัฐต่างๆ รวมถึงผู้ทรงคุณวุฒิจากภาคเอกชน 9 คน โดยมีปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีแต่งตั้งข้าราชการเป็นเลขานุการและผู้ช่วยเลขานุการ
นอกจากนี้ คณะรัฐมนตรีจะแต่งตั้งคณะกรรมการวินิจฉัยการเปิดเผยข้อมูลข่าวสาร ซึ่งมีหน้าที่พิจารณาวินิจฉัยคำสั่งที่ไม่เปิดเผยข้อมูลหรือไม่รับฟังคำคัดค้านตามมาตรา 14, 15, และ 17 รวมถึงการไม่แก้ไขข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคลตามมาตรา 25 คณะกรรมการวินิจฉัยประกอบด้วยไม่น้อยกว่า 3 คน โดยมีข้าราชการที่คณะกรรมการแต่งตั้งเป็นเลขานุการและผู้ช่วยเลขานุการ คำวินิจฉัยของคณะกรรมการวินิจฉัยจะเป็นที่สุด และจะดำเนินการตามระเบียบที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา.
อ้างอิง : https://www.ipthailand.go.th/images/633/law_info2540.pdf
บทความอื่นๆ : https://pa.bru.ac.th/category/article/