ผลงานนักศึกษา: ธรรมาภิบาลในการบริหารงานภาครัฐ [การนำหลักธรรมาภิบาลมาประยุกต์ใช้ในการแก้ไขปัญหาการทุจริตและประพฤติมิชอบในหน่วยงานภาครัฐ]

นักศึกษาสาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ หลักสูตรรัฐประศาสนศาสตรบัณฑิต (รป.บ.) ภาค กศ.บป. ชั้นปีที่ 3 ในรายวิชา 2553304 นำเสนอผลงานนักศึกษา: ธรรมาภิบาลในการบริหารงานภาครัฐ [การนำหลักธรรมาภิบาลมาประยุกต์ใช้ในการแก้ไขปัญหาการทุจริตและประพฤติมิชอบในหน่วยงานภาครัฐ] โดยการใช้กระบวนการ 5ส (สงสัย สืบค้น สังเคราะห์ สร้างสรรค์ เสนองาน

)

 

ธรรมมาภิบาลในการบริหารงานภาครัฐ : การนำหลักธรรมาภิบาลมาประยุกต์ใช้ในการแก้ไขปัญหาการทุจริตและประพฤติมิชอบในหน่วยงานภาครัฐ
ณัฐกิตต์ มีโฉมยา1, ธำรงค์ มั่นทอง2, ปิยะลักษณ์ นรัฐกิจ3, ภควัต มินทรรัมย์4, วชร ชำรัมย์5,
สิทธิพงษ์ ห่วงไธสง6 และศิริรัตน์ มุงคุณ7

บทนำ

ปัญหาการทุจริตและประพฤติมิชอบในหน่วยงานภาครัฐเป็นประเด็นสำคัญที่กัดกร่อนความเชื่อมั่นของประชาชนและเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืน การแก้ไขปัญหาดังกล่าวจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง และแนวทางหนึ่งที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางคือการประยุกต์ใช้หลักธรรมาภิบาล (Good Governance) ในการบริหารจัดการหน่วยงานภาครัฐ หลักธรรมาภิบาลเป็นแนวคิดเกี่ยวกับการบริหารจัดการที่ดี มีความโปร่งใส ตรวจสอบได้ และคำนึงถึงผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ซึ่งได้รับการยอมรับในระดับสากลและในประเทศไทย (1) บทความนี้จะนำเสนอหลักการสำคัญของธรรมาภิบาล ความเชื่อมโยงกับการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐ ตัวอย่างกรณีศึกษา แนวทางการประยุกต์ใช้ในบริบทปัจจุบัน การเปรียบเทียบกับหลักธรรมาภิบาลในภาคส่วนอื่น ความสำคัญและผลกระทบต่อความเชื่อมั่นและพัฒนาประเทศ บทบาทของกฎหมายและกลไกต่างๆ และแนวโน้มและความท้าทายในการนำหลักธรรมาภิบาลมาใช้ เพื่อเป็นแนวทางในการเสริมสร้างธรรมาภิบาลให้เข้มแข็งยิ่งขึ้นในหน่วยงานภาครัฐของประเทศไทย หากมีการนำหลักธรรมาภิบาลมาประยุกต์ใช้อย่างจริงจังและเป็นระบบ จะสามารถสร้างกลไกและวัฒนธรรมที่เอื้อต่อการป้องกันและลดโอกาสในการเกิดการทุจริตได้อย่างมีประสิทธิภาพ บทความนี้จะอธิบายถึงแนวทางการประยุกต์ใช้หลักธรรมาภิบาลในการแก้ไขปัญหาการทุจริตและประพฤติมิชอบในหน่วยงานภาครัฐ พร้อมทั้งเสนอแนะแนวทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรมเพื่อให้หน่วยงานภาครัฐสามารถนำไปปรับใช้ได้จริงหลักธรรมาภิบาลไม่ได้เป็นเพียงแค่หลักการนามธรรม แต่เป็นกรอบแนวคิดที่สามารถนำไปปฏิบัติได้จริง โดยการปรับปรุงกระบวนการทำงาน สร้างความโปร่งใสในการดำเนินงาน ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน และเสริมสร้างความรับผิดชอบของผู้ปฏิบัติงาน การนำหลักธรรมาภิบาลมาใช้อย่างครบวงจรจะช่วยสร้างระบบภูมิคุ้มกันที่แข็งแกร่งให้กับหน่วยงานภาครัฐ ลดช่องโหว่ที่นำไปสู่การทุจริต และสร้างความเชื่อมั่นให้กับประชาชนในที่สุด ในส่วนต่อไป (2) การบริหารและการจัดการในภาครัฐและภาคเอกชนได้มีการให้ความสำคัญกับระบบคุณธรรมและจริยธรรม เนื่องจากการบริหารและจัดการทั้งในภาครัฐและภาคเอกชนประสบกับภาวะวิกฤตอันเกิดจากการทุจริตที่ระบาดออกไปอย่างรวดเร็วและกว้างขวาง ความไม่รับผิดชอบต่อสังคมหรือส่วนรวม คำนึงถึงประโยชน์ของตนเองและพวกพ้องอันเป็นการบริหารจัดการซึ่งขาดคุณธรรมและจริยธรรม (3) ปัญหาการทุจริตและประพฤติมิชอบในหน่วยงานภาครัฐเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืน การทุจริตกัดกร่อนความเชื่อมั่นของประชาชนต่อภาครัฐ สร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจ และบั่นทอนประสิทธิภาพในการบริหารจัดการ การแก้ไขปัญหาดังกล่าวจึงเป็นวาระแห่งชาติที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน หนึ่งในแนวทางสำคัญที่ได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางในการเสริมสร้างความเข้มแข็งของระบบบริหารจัดการภาครัฐและเป็นเกราะป้องกันการทุจริตคือ หลักธรรมาภิบาล(4)

1. หลักธรรมาภิบาลในการบริหารองค์กร

หลักธรรมาภิบาล (3) (Good Governance) มีจุดมุ่งหมายเพื่อสร้างการบริหารที่โปร่งใส มีความรับผิดชอบ และสามารถตรวจสอบได้ ซึ่งเน้นการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนของสังคม ไม่ว่าจะเป็นภาครัฐ เอกชน หรือประชาชน เพื่อให้การบริหารจัดการประเทศมีประสิทธิภาพและตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนได้ดีขึ้น ทั้งนี้ หลักธรรมาภิบาลไม่เพียงแค่การปรับปรุงวิธีการบริหารราชการในระดับรัฐบาลกลางเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงการบริหารในระดับท้องถิ่น โดยการให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการตัดสินใจและการจัดการกิจกรรมต่าง ๆ

2. หลักธรรมาภิบาลที่เกี่ยวข้องกับการต่อต้านทุจริต

หลักความโปร่งใส (Transparency) การเปิดเผยข้อมูลอย่างชัดเจน เช่น งบประมาณ โครงการจัดซื้อจัดจ้าง และขั้นตอนการดำเนินงาน ส่งเสริมให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของรัฐได้ง่ายและรวดเร็ว ใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ เช่น เว็บไซต์กลางในการรายงานข้อมูล (5),(6)
ความโปร่งใส หมายถึง การเปิดเผยข้อมูลข่าวสารที่สำคัญเกี่ยวกับการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐอย่างชัดเจน ครบถ้วน ทันเวลา และสามารถเข้าถึงได้ง่าย ข้อมูลเหล่านี้รวมถึงนโยบาย แผนงาน งบประมาณ การจัดซื้อจัดจ้าง ผลการดำเนินงาน และการประเมินผล การเปิดเผยข้อมูลช่วยให้ประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียสามารถตรวจสอบการทำงานของรัฐได้
การประยุกต์ใช้เชิงลึก : การเปิดเผยข้อมูลเชิงรุก: หน่วยงานต้องเปิดเผยข้อมูลพื้นฐานที่สำคัญโดยไม่ต้องรอให้มีการร้องขอ เช่น โครงสร้างองค์กร อำนาจหน้าที่ แผนยุทธศาสตร์ งบประมาณรายจ่ายประจำปี รายงานผลการปฏิบัติงาน และข้อมูลการจัดซื้อจัดจ้าง
การเปิดเผยข้อมูลตามคำร้องขอ : มีกระบวนการที่ชัดเจนและรวดเร็วในการพิจารณาและเปิดเผยข้อมูลตามคำร้องขอของประชาชน ภายใต้กรอบของกฎหมายว่าด้วยข้อมูลข่าวสารของราชการ
การสร้างช่องทางการตรวจสอบ : จัดให้มีช่องทางที่หลากหลายให้ประชาชนสามารถตรวจสอบการดำเนินงานของหน่วยงาน เช่น เว็บไซต์ ระบบออนไลน์ การรับฟังความคิดเห็น และการมีส่วนร่วมในการตรวจสอบ
ตัวอย่างแนวทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม : การจัดทำเว็บไซต์หน่วยงาน: สร้างและปรับปรุงเว็บไซต์ให้เป็นแหล่งข้อมูลที่สำคัญและเข้าถึงง่าย มีการเผยแพร่ข้อมูลที่ครบถ้วนและเป็นปัจจุบัน
ระบบการจัดซื้อจัดจ้างอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP) : ใช้ระบบอิเล็กทรอนิกส์ในการดำเนินการจัดซื้อจัดจ้างทุกขั้นตอน เพื่อเพิ่มความโปร่งใสและลดโอกาสการทุจริต
การถ่ายทอดสดการประชุมสำคัญ : เผยแพร่การประชุมที่เกี่ยวข้องกับการตัดสินใจที่สำคัญผ่านช่องทางออนไลน์เพื่อให้ประชาชนได้รับชม
หลักความรับผิดชอบ (Accountability) เจ้าหน้าที่รัฐต้องรับผิดชอบต่อการกระทำของตนและมีระบบติดตามผลมีบทลงโทษที่ชัดเจนสำหรับการทุจริต มีระบบรายงานผลการดำเนินงานและเปิดให้ตรวจสอบจากภายนอก (5), 
ความรับผิดชอบ หมายถึง การที่ผู้บริหารและบุคลากรทุกคนในหน่วยงานภาครัฐต้องตระหนักถึงหน้าที่และความรับผิดชอบในการปฏิบัติงานของตนเอง มีกลไกการตรวจสอบและประเมินผลการปฏิบัติงานที่ชัดเจน และพร้อมที่จะถูกตรวจสอบและรับผิดชอบต่อผลการตัดสินใจและการกระทำของตนเอง หากเกิดข้อผิดพลาดหรือการทุจริต จะต้องมีกระบวนการในการแก้ไขและลงโทษผู้กระทำผิดอย่างเหมาะสม
การประยุกต์ใช้เชิงลึก : การกำหนดบทบาทหน้าที่และความรับผิดชอบ: กำหนดบทบาทหน้าที่และความรับผิดชอบของแต่ละตำแหน่งงานอย่างชัดเจน เพื่อให้ทุกคนทราบถึงสิ่งที่ตนเองต้องรับผิดชอบ
ระบบการประเมินผลการปฏิบัติงาน : มีระบบการประเมินผลการปฏิบัติงานที่เป็นธรรมและเชื่อมโยงกับเป้าหมายของหน่วยงาน มีการให้ข้อเสนอแนะเพื่อพัฒนาและมีการพิจารณาผลตอบแทนตามผลงาน
กลไกการตรวจสอบและลงโทษ : มีกลไกการตรวจสอบทั้งภายในและภายนอกที่เข้มแข็ง หากพบการทุจริตหรือประพฤติมิชอบ จะต้องมีกระบวนการสอบสวนและลงโทษที่โปร่งใสและเป็นธรรม
ตัวอย่างแนวทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม : สัญญาการปฏิบัติงาน (Performance Agreement): ทำข้อตกลงเกี่ยวกับเป้าหมายและตัวชี้วัดผลการปฏิบัติงานระหว่างผู้บริหารและบุคลากร
คณะกรรมการตรวจสอบ : แต่งตั้งคณะกรรมการตรวจสอบที่เป็นอิสระเพื่อตรวจสอบการดำเนินงานของหน่วยงาน
ระบบการจัดการเรื่องร้องเรียน : มีระบบที่ชัดเจนในการรับเรื่องร้องเรียน ตรวจสอบข้อเท็จจริง และดำเนินการแก้ไขปัญหาอย่างเป็นธรรม
หลักการมีส่วนร่วม (Participation) เปิดโอกาสให้ประชาชนและภาคประชาสังคมเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการตัดสินใจ ส่งเสริมช่องทางร้องเรียนหรือแจ้งเบาะแสที่ปลอดภัย เช่น ตู้รับฟังความคิดเห็น หรือระบบแจ้งผ่านแอปพลิเคชัน (5) ,(9)
การมีส่วนร่วม หมายถึง การเปิดโอกาสให้ประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้ามามีบทบาทในการแสดงความคิดเห็น การเสนอแนะ การตัดสินใจ และการตรวจสอบการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐ การมีส่วนร่วมช่วยสร้างความรู้สึกเป็นเจ้าของร่วมกัน และเพิ่มความโปร่งใสในการดำเนินงาน
การประยุกต์ใช้เชิงลึก : การรับฟังความคิดเห็น: จัดให้มีช่องทางและกระบวนการในการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอย่างสม่ำเสมอ
การปรึกษาหารือ : จัดให้มีการปรึกษาหารือกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียก่อนการตัดสินใจในเรื่องสำคัญ
การมีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบาย : เปิดโอกาสให้ประชาชนและภาคประชาสังคมมีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบายและแผนงานของหน่วยงาน
การมีส่วนร่วมในการตรวจสอบ : สนับสนุนและส่งเสริมให้ประชาชนและภาคประชาสังคมเข้ามามีส่วนร่วมในการตรวจสอบการดำเนินงานของหน่วยงาน
ตัวอย่างแนวทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม
การจัดเวทีประชาคม : จัดกิจกรรมรับฟังความคิดเห็นจากประชาชนในพื้นที่

คณะกรรมการที่ปรึกษา : แต่งตั้งคณะกรรมการที่ปรึกษาจากภาคส่วนต่าง ๆ เพื่อให้ข้อเสนอแนะ
การสำรวจความคิดเห็น : จัดทำแบบสำรวจความคิดเห็นของประชาชนเพื่อนำมาปรับปรุงการดำเนินงาน
หลักนิติธรรม (Rule of Law) การใช้กฎหมายอย่างเป็นธรรมและเสมอภาค ไม่เลือกปฏิบัติ และมีการดำเนินคดีอย่างโปร่งใสกับผู้กระทำผิดไม่ว่าอยู่ในตำแหน่งใด (4)
หลักนิติธรรมไม่ได้หมายถึงเพียงแค่การมีกฎหมายเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการที่กฎหมายนั้นมีความยุติธรรม ชัดเจน เป็นที่รับรู้และเข้าใจได้ง่าย และถูกบังคับใช้อย่างเสมอภาคกับทุกคน ไม่ว่าจะมีอำนาจหรือสถานะทางสังคมใด ๆ การตัดสินใจและการกระทำของหน่วยงานภาครัฐต้องอยู่ภายใต้กรอบของกฎหมายและกระบวนการทางกฎหมายที่ถูกต้อง
การประยุกต์ใช้เชิงลึก : การออกกฎหมายและระเบียบ: กระบวนการออกกฎหมายและระเบียบภายในหน่วยงานต้องมีความโปร่งใส เปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียได้แสดงความคิดเห็น และมีการพิจารณาผลกระทบอย่างรอบด้าน เพื่อให้กฎหมายและระเบียบมีความชอบธรรมและเป็นที่ยอมรับ
การบังคับใช้กฎหมาย: เจ้าหน้าที่ของรัฐทุกคนต้องตระหนักถึงหน้าที่ในการปฏิบัติตามกฎหมายและระเบียบอย่างเคร่งครัด และต้องบังคับใช้กฎหมายอย่างยุติธรรม ไม่มีการเลือกปฏิบัติหรือใช้อำนาจตามอำเภอใจ
การเข้าถึงกระบวนการยุติธรรม: หน่วยงานต้องอำนวยความสะดวกให้ประชาชนสามารถเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมได้อย่างเท่าเทียม หากมีการร้องเรียนหรือข้อพิพาท ต้องมีกลไกการแก้ไขปัญหาที่ชัดเจนและเป็นธรรม
ตัวอย่างแนวทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม : การจัดทำคู่มือการปฏิบัติงาน: สร้างคู่มือที่อธิบายกฎหมาย ระเบียบ และขั้นตอนการปฏิบัติงานที่เกี่ยวข้องอย่างละเอียด เพื่อให้เจ้าหน้าที่ทุกคนเข้าใจและปฏิบัติงานได้อย่างถูกต้อง
การให้คำปรึกษาทางกฎหมาย : จัดให้มีผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายให้คำปรึกษาแก่เจ้าหน้าที่และประชาชนเกี่ยวกับสิทธิและหน้าที่ตามกฎหมาย
การเผยแพร่กฎหมายและระเบียบ : เผยแพร่กฎหมาย ระเบียบ และคำสั่งที่เกี่ยวข้องผ่านช่องทางต่าง ๆ เพื่อให้ประชาชนได้รับทราบอย่างทั่วถึง
หลักประสิทธิภาพและประสิทธิผล (Efficiency and Effectiveness) การจัดสรรทรัพยากรอย่างคุ้มค่า ลดช่องว่างที่นำไปสู่การทุจริต วัดผลการทำงานอย่างชัดเจน เช่น ตัวชี้วัดผลงาน (KPI)
หลักความคุ้มค่า (Value for Money) ประเมินว่าทุกการใช้จ่ายหรือโครงการของรัฐให้ผลตอบแทนที่เหมาะสมและไม่เกิดความสูญเปล่า

หลักความเป็นธรรม (Fairness): ปฏิบัติอย่างเท่าเทียม ไม่เลือกปฏิบัติ ความเป็นธรรม(8) หมายถึง การปฏิบัติและการตัดสินใจของหน่วยงานภาครัฐต้องเป็นไปอย่างยุติธรรม ไม่มีการเลือกปฏิบัติ ไม่เอื้อประโยชน์แก่พวกพ้อง หรือสร้างความเสียเปรียบแก่บุคคลหรือกลุ่มใดกลุ่มหนึ่ง การตัดสินใจต้องอยู่บนพื้นฐานของข้อเท็จจริง หลักเกณฑ์ และกฎหมายที่เกี่ยวข้องอย่างเสมอภาค
การประยุกต์ใช้เชิงลึก : กระบวนการตัดสินใจที่เป็นธรรม: กำหนดหลักเกณฑ์และขั้นตอนการตัดสินใจที่ชัดเจน โปร่งใส และเป็นธรรม เพื่อป้องกันการใช้ดุลยพินิจส่วนตัวที่ไม่สุจริต
การให้บริการที่เท่าเทียม : ให้บริการแก่ประชาชนทุกคนอย่างเท่าเทียม โดยไม่คำนึงถึงฐานะ เชื้อชาติ ศาสนา หรือความเชื่อทางการเมือง
การบริหารทรัพยากรที่เป็นธรรม : จัดสรรทรัพยากรของหน่วยงานอย่างเป็นธรรมและมีเหตุผล
เกณฑ์การคัดเลือกบุคลากรที่ชัดเจน : กำหนดเกณฑ์การคัดเลือกและแต่งตั้งบุคลากรที่โปร่งใสและเป็นธรรม โดยเน้นคุณสมบัติและความสามารถ
การจัดสรรงบประมาณตามหลักเกณฑ์ : มีหลักเกณฑ์การจัดสรรงบประมาณที่ชัดเจนและเป็นธรรม โดยพิจารณาจากความจำเป็นและผลกระทบ
การรับฟังความคิดเห็นที่หลากหลาย : เปิดโอกาสให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกกลุ่มได้แสดงความคิดเห็นและนำมาประกอบการพิจารณาตัดสินใจ

3. แนวทางปฏิบัติที่เป็นรูปธรรมในการประยุกต์ใช้ธรรมาภิบาล

สร้างระบบ E-Government และระบบจัดซื้อจัดจ้างอิเล็กทรอนิกส์ (e-GP) : ลดการใช้ดุลพินิจของเจ้าหน้าที่ ทุกกระบวนการสามารถตรวจสอบย้อนหลังได้ มีบันทึกและหลักฐานชัดเจนในทุกขั้นตอน(5)
ตั้งคณะกรรมการตรวจสอบภายในอิสระ : ประกอบด้วยบุคคลภายนอกหรือภาคประชาสังคม มีหน้าที่ติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผลโครงการของรัฐ มีอำนาจเสนอแนะและเปิดเผยรายงานต่อสาธารณะ
อบรมเจ้าหน้าที่รัฐเกี่ยวกับจริยธรรมและหลักธรรมาภิบาล : ส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และปลูกฝังจิตสำนึกต้านทุจริต ประเมินผลความประพฤติเป็นส่วนหนึ่งของการเลื่อนตำแหน่ง
จัดทำระบบรับเรื่องร้องเรียนที่เป็นกลางและมีประสิทธิภาพ : รับฟังความคิดเห็นของประชาชน มีการตอบกลับและดำเนินการตามข้อร้องเรียนอย่างรวดเร็ว คุ้มครองผู้แจ้งเบาะแส
บังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจังและไม่มีสองมาตรฐาน : การดำเนินคดีต่อเจ้าหน้าที่ที่ทุจริตต้องเป็นไปอย่างโปร่งใส สื่อสารกับสาธารณชนให้ทราบผลการดำเนินคดี
เปิดเผยข้อมูลภาครัฐผ่านระบบ Open Data : เช่น ข้อมูลงบประมาณรายหน่วยงาน แผนการจัดซื้อจัดจ้าง ช่วยให้ภาคประชาชนและสื่อมวลชนสามารถตรวจสอบได้

สรุป

หลักธรรมาภิบาล (10) เป็นหลักการบริหารจัดการที่ดีเพราะมีการปรับวิธีคิด วิธีการบริหาร ราชการ ของประเทศไทยใหม่ทั้งระบบ โดยกำหนดเจตนารมณ์ของแผ่นดินขึ้นมาเพื่อทุกคน ทุกฝ่ายในประเทศ ร่วมกันคิด ร่วมกันทำ ร่วมกันจัดการ ร่วมกันรับผิดชอบ แก้ปัญหา พัฒนานำพาแผ่นดินนี้ไปสู่ความมั่นคง ความสงบสันติสุข มีการพัฒนาที่ยั่งยืนและก้าวไกลดังพระบรมราชโองการของพระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช มหาราช ที่ว่า “เราจะครองแผ่นดินโดยธรรมเพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม” ดังนั้นธรรมาภิบาลในการบริหารจัดการภาครัฐ จึงหมายถึง ปทัสถาน ค่านิยม และกติกา ในการแข่งขันที่การจัดการภาครัฐจะได้รับ การจัดการภาครัฐด้วยรูปแบบที่โปร่งใส มีส่วนร่วม ครอบคลุมอย่างทั่วถึงและรับผิดชอบรายงานต่อสาธารณะ ซึ่งทำให้ได้รับความไว้วางใจจากประชาชน สร้างความเชื่อมั่นต่อสาธารณะ และส่งเสริมการสร้างวัฒนธรรมความไว้วางใจในสังคม โดยการแสดงข้อมูลที่เปิดเผยต่อสาธารณะ การรายงานความรับผิดชอบต่อสาธารณะ การบังคับใช้กฎหมายที่เป็นธรรม และการบริหารงานสาธารที่มีคุณภาพและเสมอภาค

เอกสารอ้างอิง

(1) สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ (ก.พ.ร.). (2550). คู่มือการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี
พ.ศ. 2546. กรุงเทพฯ.
(2) จตุพร ไกรกิจราษฎร์, ภัทราวดี อ่ำคูณ, ธนวรรณ พงษ์แตง, บุษกร รังษีภโนดร และ โชติ บดีรัฐ. 2022.
การปฏิบัติงานขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นการปฏิบัติงานขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม. 7(3). 345-358. www.dept.npru.ac.th
(3) แสงชัย อภิชาติธนพัฒน์. (2549). หลักธรรมาภิบาลในการบริหารองค์กร.
https://www.constitutionalcourt.or.th/occ_web/ewt_dl_link.php?nid=8735
(4) สากล พรหมสถิตย์. (2568) หลักธรรมาภิบาลในการบริหารงานภาครัฐ: วิเคราะห์และประยุกต์ใช้.
26 เมษายน, 2568 https://pa.bru.ac.th/2025/04/25/good-governance/
(5) สากล พรหมสถิตย์. (25 เมษายน 2568). หลักธรรมาภิบาลในการบริหารงานภาครัฐ:วิเคราะห์และ
ประยุกต์ใช้. https://pa.bru.ac.th/2025/04/25/good-governance/
(6) จารุวรรณ เมณฑกา. 1 เมษายน 2546. ความ โปร่งใส ( T r a n s p a r e n c y) ในการดำเนินการของ
รัฐ. เข้าถึงเมื่อ 26 เมษายน 2568.
http://ombstudies.ombudsman.go.th/download/Journals/3-14.pdf
(7) วีระวัฒน์ ปันนิตามัย. 2553. แนวทางการส่งเสริมความรับผิดชอบต่อสังคม (Corporate Social
Responsibility : CSR) ด้านการบริหารทรัพยากรบุคคล. เข้าถึงเมื่อ 26 เมษายน 2568.
https://www2.ocsc.go.th/sites/default/files/document/research-veerawat-2553.pdf

(8) insulin. 10 เมษายน 2013. ธรรมาภิบาลคืออะไร?. เข้าถึงเมื่อ 26 เมษายน 2568.
https://medinfo.psu.ac.th/pr/WebBoard/readboard.php?id=20713
(9) ถวิลวดี บุรีกุล. 1 กันยายน 2565. ตัวชี้วัดหลักการมีส่วนร่วม. เข้าถึงเมื่อ 26 เมษายน 2568.
http://www.ccs2.go.th/web/ebook/kpiebook04.pdf
(10) พระครูปลัดประวิทย์ วรธมฺโม. พระครูใบฎีกาศักดิ์ดนัย สนฺตจิตฺโต. สัญญา สดประเสริฐ. 2564. การนำ
หลักธรรมาภิบาลมาใช้กับการบริหารงานภาครัฐ. 8(4). 35-47.
www.search.app/3ymFVFv2vAP1edyX6

 

บทความอื่น: คลิก